تفاوت رسانه آموزشی با وسایل کمک آموزشی :

 

آموزش مجموعه تصمیمات و اقداماتی است که برای دستیابی هر چه بیشتر فراگیر به هدفهای آموزشی اتخاذ یا انجام می شود. تعیین هدفها ، تحلیل موضوعات ، تعیین مهارتها ی ورودی فراگیران، فراخوانی یادگیریهای گذشته ، ارزشیابی ، انتخاب همه جزء مجموعه تصمیمات و اقداماتی است که باید در هر آموزش انجام شود. هر آموزش شامل محتوایی است که برای انتقال آن به فراگیر باید از وسیله یا ابزاری که " رسانه آموزشی " نامیده می شود استفاده کرد . رسانه آموزشی به عوامل ، وسایل یا ابزاری گفته می شود که کل محتوای آموزشی را به فراگیران منتقل می کند در حالیکه وسایل کمک آموزشی شامل وسایل و ابزاری است که تنها در بخشی از آموزش از آنها استفاده می شود.

 

اصول انتخاب رسانه :

 

رسانه لازم برای هر آموزش را می توان با تعوجه به موارد ذیل برگزید :

1- از آنجاییکه رسانه ها به دلیل رسانه بودنشان ،باید ساده ترین و ارزانترین آنها را برای هر آموزشی انتخاب کرد.

2- گاهی خصوصیات ویژه محتوا ، نوع خاصی از رسانه را طلب می کند.

3- گاهی خصوصیات ویژه فراگیران نوع خاصی از رسانه را طلب می کند مانند وقتی که آموزش برای نا بینایان یا نا شنوایان باشد.

4 – در انتخاب رسانه باید به گرایش شاگردان به رسانه مورد نظر ، برداشت آنان از نظر میزان یادگیری از طریق آن رسانه و انتخاب رسانه به وسیله شاگردان توجه شود.

5- گاهی مسائل اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی و غیره نوع خاصی از رسانه را طلب می کند.

 

معيارهاي انتخاب رسانه عبارتند از :

 

1 – قابليت تطبيق با ارائه مناسب محرك ( ديداري و شنيداري )

2 – قابليت تطبيق با پاسخ مناسب شاگرد ( كتبي ، صوتي يا فعاليت عيني )

3 – قابليت تطبيق با بازخورد مناسب

4 – انتخاب رسانه اصلي براي بقيه محتوا در آن پودمان

رسانه مناسب مي تواند آموزش را به ميزان زيادي بهبود بخشد .برنامه آموزشي ممو فق از انواع رسانه ها استفاده مي كنند . برنامه ها احتمالآً از معلم ، معلم خصوصي ، تند خواني ، ضبط صوت و يا كامپيوتر استفاده مي كنند . تجربه يادگيري حاصل از به كار گيري چند رسانه معمولاً از به كارگيري يك رسانه مؤثرتر است – تنوع رسانه به فراگير امكان مي دهد تا با رسانه اي كه به طور مؤثرتر نيازهاي يادگيري او را بر مي آورد ، ارتباط برقرار كند و تعامل داشته باشد .نژاد فرد- هاشم-1374 – ص172)

 

برخي از وسايل آموزشي مورد استفاده در مدارس :

 

1 – تصاوير آموزشي : تصاويري كه در آموزش به كار مي روند معمولاً يا نورتابند يا غير نورتاب . تصاوير نورتاب ممكن است ثابت باشند يا متحرك . ارزش آموزشي تصاوير متحرك صدادار ، معمولاً از ساير تصاوير آموزشي بيشتر است . فيلم استريپ ، اسلايد و طلقهاي شفاف از نوع تصاوير نورتاب ثابت ولي فيلم هاي 8 و 16 ميليمتري از نوع تصاوير آموزشي نورتاب متحرك هستند . تصاوير آموزشي غير نورتاب به علت فراواني ، سهولت كاربرد و عدم نياز به برق ، در سيستم آموزشي ما از اهميت خاصي برخوردارند كه مهم ترين آنها عبارتند از : الف ) تصاوير كاغذي . ارزانترين و در عين حال متداول ترين وسيله آموزشي است . از ديرباز به صورت يكي از موثرترين وسايل آموزشي مورد استفاده بوده است . حتي كشورهاي پيشرفته كه داراي وسايل پيچيده هستند در فعاليتهاي آموزشي خود را بي نياز از آن نمي دانند . بلكه از آن به عنوان وسيله آموزشس موثر و مفيد استقبال مي كنند . از مزاياي تصاوير كاغذي مي توان چند مورد را نام برد : به ياد آوردن تجارب گذشته ، كمك به مطالعه جزئيات ، اصلاح اشتباهات و سوء تعبيرات ، فراهم كردن زمينه  مناسب براي مقايسه 2 پديده يا 2 شي ء ايجاد تجارب جديد ، كسب تجارب براي فعاليتهاي آينده ، نمايش مراحل تكامل و آشنايي با زيبايي . تصاوير كاغذي به علت لحظه اي بودن و عدم تحرك ، ارزش تصاوير متحرك را ندارند . از وسايل آموزشي ديگري كه به صورت تصوير مي توان از آن استفاده كرد نقشه ، جدول ، پوستر و نمودار هستند كه هر يك در زمينه هاي خاص اهميت فراواني دارند .

ب ) تابلوهاي آموزشي : از انواع تابلوهاي آموزشي كه در امر تدريس و يادگيري نقش ارزنده اي دارند مي توان تابلوهاي گچي ، تابلوهاي پارچه اي ، تابلوهاي مغناطيسي ، تابلوهاي الكتريكي ، تابلوهاي جيب دار و تابلوهاي اعلانات را نام برد . تابلو گچي از پر مصرف ترين وسايل آموزشي در سيستم آموزشي ماست . اگر چه كاربرد تابلوهاي گچي بسيار ساده است ، رعايت چند نكته در مورد آن  لازم و ضروري است :

 

1 – تابلوهاي گچي بايد دائماً تميز باشد و حداقل هفته اي يك بار شسته شود .

2 – براي نوشتن بر روي آنها از گچهاي نه زياد نرم و نه زياد سخت استفاده شود .

3 – براي پاك كردن تابلو از تخته پاك كن نموي استفاده شود .

4 – براي پاك كردن آن بايد تخته پاك كن را از بالا به پايين كشيد تا ذرات گچ در كلاس پخش نشود .

5 – محل نصب آن بايد متناسب با قد شاگرد باشد .

6 – نور بايد از سمت چپ به آن بتابد واز نصب تابلو بر روي پنجره بايد اجتناب كرد .

7 – براي نوشتن مفاهيم جديد يا نكات مهم ، از گچ رنگي استفاده شود .

8 – نوشته هاي روي آن بايد درشت ،‌خوانا و در حد امكان با حروف كتابي باشد به طوريكه شاگردان رديف آخر كلاس بتوانند آن را به خوبي بخوانند .

9 – هنگام نوشتن روي تابلو گچي نبايد در جاي خود ثابت ماند ، بلكه همراه نوشتن كلمات و جملات بايد به سمت چپ تخته حركت كرد .

10 – خلاصه مطالب و نكات مهم دروي بايد روي تابلو گچي نوشته شود و در هنگام حل مسئله به طور مرتب و منظم از آن استفاده گردد .

11- تصاوير و شكلها  بايد به دقت كشيده شوند و در صورت مشكل بودن تصوير بايد آن را قبلاً آماده كرد .

12 – كشيدن تصاوير بايد همراه با توضيحات شفاهي باشد .

13 – بايد از تلفيق نوشته و تصوير استفاده شود .

14 – همراه با تخته گچي از وسايل آموزشي ديگر نيز استفاده شود .

 

2 – پروژكتور ها و ماشينهاي آموزشي :

 

علاوه بر تصاوير و تابلوهاي آموزشي ، پروژكتورها و ماشينهاي آموزشي نيز نقش موثري در فرايند آموزشي دارند . پروژكتور اورهد . اوپك ، پروژكتور فيلم استريپ ، پروژكتور اسلايد و پروژكتور فيلم هاي متحرك 8 و 16 ميليمتري نقش موثري در انتقال پيامها ي آموزشي دارند به ويژه در آموزشهاي انفرادي .

 

تكنولوژي مناسب ، مفهوم يا مجموعه اي از انديشه يا چارچوبي است كه در آن براي توسعه جامعه اي فكر و عمل مي كنيم . هدف اين مفهوم ف فراهم آوردن مبنا و روشي براي انتخاب تكنولوژي است  . تكنولوژي مناسب مفهومي است كه با توسعه پيوند نزديك دارد و توسعه ، بيشتر به مردم مربوط است تا به اشياء هر چند كه توسعه كالاها و خدمات را بايد جزء لازم آن دانست . خصلت فراگيري كه اين مفهوم دارد ، جامعه شناسان ، اقتصاد دانان ، فيلسوفان ، فن شناسان ، برنامه ريزان و متخصصان محيط زيست را به توصيف هاي دقيق آن وا داشته است .

اين مفهوم ، از طريق تازه اي به بحث درباره مسئله اجتماعي مانند بيكاري ، رشد جمعيت ، افزايش نابرابري در جامعه ، شهر نشيني و نظاير آن راه مي برد . در زمينه فلسفي ، تكنولوژي مناسب ، با مفاهيم صلح ، فقدان خشونت ، ثبات و فشار و اخلاق كار ارتباط دارد . در عرصه برنامه ريزي تأكيد را بر سياست هاي كوتاه مدت و بلند مدت ، هر دو ، مي گذارند . سياستهايي كه اتكاي به نفس را ترغيب مي كند ، تأكيد را به نزديكتر كردن نقاط توليد و مصرف -  چه در زمان و چه در مكان – مي گذارد ، با توجه به برنامه ريزي و تصميم گيري در محدوده « دريافت منطقه اي » بر نبود متمركز تأكيد مي گذارد بنابراين ، تكنولوژي مناسب مفهومي است متعارف .(شعاری نژاد-علی اکبر-1384-ص17)

 

معيار انتخاب وسايل آموزشي :

 

هدفهاي رفتاري بهترين راهنما و معيار براي انتخاب وسايل آموزشي محسوب مي شوند . علاوه بر هدفهاي رفتاري ، معيار و ضوابط يادگيري نيز در عمل موثرند كه مهم ترين آنها عبارتند از : ويژگي هاي آموزشي وسيله ، ويژگي هاي فني وسيله و شرايط و امكانات اجرايي .

ويژگي هاي آموزشي وسيله : وسايلي كه انتخاب مي شوند بايد علاوه بر ارائه و انتقال مطالب و مفاهيم جديد ، در صورت لزوم ، امكان تكرار و فرا

گرفته هاي گذشته را فراهم آورند ئو توجه و علاقه شاگردان را نسبت به موضوع آموزشي جلب كنند  و اين توجه را تا پايان فعاليت آموزشي حفظ نمايند و علاوه بر اين ، كيفيت يادگيري را افزايش دهند و شاگردان را به پاسخگويي و ابراز واكنش تشويق كنند . ممكن است همه وسايل آموزشي تمامي اين خصوصيات را نداشته باشند ، از اين رو گاهي استفاده از وسايل مختلفي كه در مجموع ، پاسخگوي كليه نيازها باشند ، ضروري است براي مثال ، ممكن است يك فيلم آموزشي خوب ، توجه و علاقه شاگردان را به خود جلب و اين ويژگي را تا پايان فيلم حفظ كند ولي آنان را به پاسخگويي و واكنش وادار نكند در چنين حالتي بهتر است پس از پايان فيلم ، مدتي درباره محتواي آن به بحث و سوال و جواب پرداخت .

 

ويژگي هاي فني وسيله :

 

1 – توانايي انتقال پيام مورد نظر

2 – قابليت حمل و نقل ( جابه جايي  )

3 – سهولت كاربرد

4 – سهولت دستكاري و تعمير

5 – قابليت رجوع ( رجوع پذيري ) .

 

همه وسايل توانايي انتقال هر نوع پيامي را ندارند مثلاً با استفاده از تابلوهاي گچي مي توان قسمتهاي مختلف يك گل را نشان داد ، اما نمي توان جريان باز شدن آن را به نمايش گذاشت . از طرفي ، براي نمايش قسمتهاي مختلف گل ، خود گل ( شي واقعي ) وسيله بهتر است . اما اگر گل مورد نظر از انواع گلهايي باشد كه در محل آموزش يافت نمي شود ، تصويري كاغذي يا تابلو گچي براي نمايش تصوير مناسب است .

شرايط و امكانات اجرايي : 1 ) تعداد فراگيران : وسايل انتخاب شده بايد متناسب با تعداد فراگيران باشد .

2 ) وضعيت و اندازه كلاس : وسيله مورد نظر بايد قابل استفاده در وضعيت موجود كلاس باشد .

3 ) زمان لازم : وسيله انتخاب شده بايد در دسترس باشد .

4 ) در دسترس بودن : وسيله انتخاب شده بايد در دسترس باشد .

5 ) اقتصادي بودن : وسيله بايد از نظر اقتصادي مقرون به صرفه باشد.(شعبانی-حسن-1380-ازص 188تا193)

 

انواع رسانه های اموزشی:

 

الف)رسانه های غیر نور تاب

- مواد نوشتاری (کتاب و....)

- تابلو های اموزشی (گچی،مغناطیسی،الکترونیکی و...)

- مواد دیداری سه بعدی(مدلها،اشیاء واقعی،مولاژها،برشها،نمونه ها و..)

- شنیداری ها

- تصاویر اموزشی

- چارتها

- پوستر ها

- نمودار ها

ب) رسانه های نور تاب:

- اسلاید ها

- اورهد

- اپک

- فیلم متحرک

- تلویزیون اموزشی

- کامپیوتر  (علی اکبر علی نیا-1381-ص37)

 

 

وسايل كمك‌آموزشي مورد استفاده در كلاس درس بر سه قسم است:
1) وسايل نمايشي 2) وسايل مرجع 3) وسايل گروهي
: وسايل آموزشي نمايشي

براي آموزش در كلاس درس به كار برده مي‌شود: پوستر، اسلايد، الگوهاي سه بعدي، سكه، گياه، پروانه، حشرات، پرندگان و حيوانات كوچك خشك شده و همچنين مواد شيميايي و زمين‌شناسي است. معلم براي بيان يك اصل يا توضيح درباره ويژگيهاي هر يك از اين وسايل و مواد، از‌ آنها استفاده مي‌كند. اين تجهيزات در به خاطر آوردن اطلاعات از طريق يك عامل بصري، در جهت عمق بخشيدن به يادگيري، نقش عمده‌اي دارد.

: وسايل آموزشي مرجع

كتابهاي مرجع، مدارك مرجع و اطلاعات مرجع، در زمره وسايلي است كه به منزله منابع محسوب مي‌شوند. از دانش‌آموزان خواسته مي‌شود كه اطلاعات به دست آمده از اين منابع را مورد نظر قرار داده و تجزيه و تحليل كنند.
 گروهي : وسايل آموزشی
برخي از وسايل آ‎موزشي براي استفاده گروهي است و از اين رو جزو وسايل انفرادي به شمار نمي‌آيند.
مثل بازيهاي آموزشي كه توسط سه تا 10 نفر از دانش‌آموزان اجرا مي‌شود.
: وسايل كمك‌آموزشي شنيداري و ديداري  
وسايل آموزشي خاص عموماً تحت عنوان وسايل كمك‌آموزشي ديداري ـ شنيداري طبقه‌بندي مي‌شوند. وسايل آموزشي كه در اين طبقه‌بندي جاي مي‌گيرند عبارتند از: فيلم، نمودار، پروژكتور، اورهد، فيلم استريپ مدل، ميكروسكوپ، تصوير، اسلايد، ضبط صوت، نقشه، ماكت، تخته زمين، راديو، پروژكتور، اوپكت، تخته گچ و... تلويزيون و تخته ماهوتي.

 

کار برد رسانه های اموزشی:

 

دست اندر کاران اموزش و پرورش در خصوص کاربرد رسانه های اموزشی نظرهای مختلفی دارند.در این خصوص دودیدگاه متفاوت وجود دارد. دیدگاه اول را به نقل از «اچ کلارک» ،از ان کسانی میدانند که استفاده از رسانه های اموزشی را محرک خوبی برای فراگیران میدانند عنوان می کنند که رسانه ها، یاد گیری راتقویت میکنند یعنی تاثیرات اموزشی را افزایش میدهند. انها عقیده دارند که اگاهی هزار کلمه جای یک تصویر را نمیگیرد.همچنین ایشان در دیدگاه دوم به نقل از «میشل شومن» معتقد است استفاده از وسایل کمک اموزشی در ظاهر یاد گیری را شیرین میکند و درس بیشتر جنبه نمایشی پیدا میکند.بنابراین معلومات و معرفتی که عرضه میشود سطحی است.با این همه به نظر پژوهشگر از آنجائیکه وسایل کمک اموزشی و رسانه های اموزشی،موجبات افزایش کارایی یاد گیری میشود. دیدگاهی که از نقطه نظر اچ کلارک بیان شده است از قوت بیشتری برخوردار بوده و میتوان نقش کاربردی  رسانه ها را در فرایند یاد دهی – یادگیری به ان اختصاص داد که رسانه ها را به عنوان عامل محرکی در جهت تقویت یادگیری میداند.(بهمن یعقوبی نما-1382-ص31)

 

چرا از رسانه هاي آموزشي استفاده مي كنيم ؟

 

تلفيق فناوري هاي الكتريكي در فرايند آموزش و يادگيري ، امر ضروري و اجتناب پذير است . دانش آموزان بايد بياموزند چگونه در اجتماعي كه رسانه هاي الكتريكي آن به طور مداوم آن ها را با فرهنگ ها و ارزشهايي متفاوت با فرهنگ و ارزش هاي خود رودررو مي سازند ، زندگي كنند و به كار مشغول شوند . در اين روزها مسئله مهم چرايي استفاده از اين امكانات در فرايند آموزش و يادگيري نيست ، بلكه چگونگي دست يابي و استفاده هر چه بيشتر و وسيع تر از امكانات لازم زندگي در دنيايي است كه هر ثانيه به سوي دنياي جديد اطلاعاتي به پيش مي رود.(ذوفن – شهناز-1380-ص 54)

فصل هفتم

موانع ومشکلات کاربرد مواد و وسایل آموزشی

 

1-تهیه واستفاده از این وسایل مستلزم بودجه قابل توجهی است.

2-فقدان ایمان وتربیت بعضی از معلمان در استفاده از انها.

3-کمبود کادر متخصص در راهنمایی معلمان وتولید مواد.

4-درنظر نگرفتن زمانی که معلم برای اماده کردن انها صرف میکند.

5-مجهز و اماده نبودن بیشتر کلاسها برای کار برد انها.

6-مشکلاتی که حمل ونقل انها به کلاس درس به وجود میاورد.

7-کمبود این گونه مواد و وسایل نسبت به تعداد شاگردان.

8-عدم توجه مسئولان اموزشی در ترویج این گونه وسایل.

9-کارایی نسبی و نه مطلق این گونه مواد وتجهیزات در تدریس مکانی اخلاقی و مجرد.

10-برداشت غلط بسیاری از مردم درباره انها به عنوان وسایل تفریحی.

دیدگاههای مختلف مربوط به علل عدم استفاده از وسایل کمک اموزشی:

 

-عدم علاقه معلمان به استفاده از منابع اموزشی از اینجا ناشی میشود که عمداً انها همان گونه که اموزش دیده اند اموزش میدهند وبه اصطلاح از «از کوزه همان برون تراود که در اوست»اکثر معلمان در سوابق اموزشی خود تجارب بسیار کمی با این منابع داشته اند و صرفاً از طریق کلام معلم و خواندن کتاب درسی اموزش دیده اند.

-اگر چه هم ابزار و هم مواد تدریس در نظرگرفته شده اند ولی عدم آشنایی معلمان با مواد و ابزار و فقدان وقت و علاقه از سوی معلمان سبب گردیده  این سرمایه راکد بماند.

- در بیشتر جوامعی که اشنایی با این وسایل بین معلمان رایج می شد اینگونه وسایل کمک اموزشی به راحتی در موسسٌات اموزشی در گوشه ای متروک باقی میماند وتحت حفاظت قانع کننده مدیران نا اگاه و سرایداران،بی حاصل عمر مفیدخود را سپری میکرد.  از سوی دیگر خود معلمان نیز رغبتی به استفاده از این وسایل نداشته زیرا انها می خواستند همان گونه که خود تحصیل نموده اند،دانش اموزان خود را تعلیم دهند. از طرفی عدم اطلاعات علمی و عملی در به کار گیری از این وسایل نیز عامل باز دارنده دیگری است.

-از انجا که در اکثر کشورهای جهان سوم برنامه ها بیشتر مقطعی اجرا میگردد و اجرای برنامه های طولانی مدت با اهداف دقیق و منسجم به ندرت جامه عمل به خود می پوشد هر کدام از برنامه های خوب پیشنهادی، با عوض شدن یک وزیر یا یک مدیر کل به بوته فراموشی سپرده میشوند. به نظر میرسد که تکنولوژی اموزشی ایران دستخوش همین دگرگونی ها بوده است.

-شاید مهم ترین دلیل عدم استفاده ازمعلمان از رسانه ها این باشد که اغلب انان به اهمیت،نقش واثر انها بر اموزش و یادگیری پی نبرده اند و یا به حساب میاورند فیلم، 16 میلی متری است که احتیاج به پروژکتور مخصوص و گران قیمت دارد.

-آرمزی و دال معتقداند که یک دلیل مقاومت معلمان در هراس نهفته است، که در برابر وسایل و ابزار جدید احساس میکنند،انان نگرانند که مبادا انچه را که «جوهر اصلی حرفه ای» خود می شناسند از دست بدهند. (علی اکبر علی نیا-1381-ص 22و23)

 

روش کلی استفاده از مواد و وسایل:

 

بهره گیری از هر کدام رسانه ها دستو العمل خاصی را ایجاب میکند اما متخصصان به منظور استفاده کلی از انها این مراحل را پیشنهاد میکنند:

1-خود را اماده کنید.(طرز استفاده از رسانه کاری که خود انجام خواهید داد و کارهای که شاگردانتان انتظار دارند را مشخص کنید.)

2-محیط را اماده کنید.( مواد وتجهیزات لازم را اماده کنید.تهویه، نور، حرارت محیط،،حمل ونقل و امور ایمنی را بررسی کنید.)

3-کلاس را اماه کنید.(ابتدا رسانه را معرفی کنید و به دانش اموزان بگویید که پس از بهره گیری از رسانه چه کاری باید انجام دهند.)

4-از رسانه استفاده کنید.(از نظر فنی به درستی ان را انتخاب کنید مطمئن شوید صدا تصویر برای همه وضوح دارد.)

5-نتیجه گیری کنید(پس از اتمام اموزش راجع به محتوی سؤالاتی مطرح کنید و از بحث نتیجه گیری کنید.)   (علی اکبر علی نیا-1381-ص38)

 

نتايج آموزشي حاصل از كاربرد فنـاوري آموزشي :

 

گفتار و گچ و تخته سياه تنها رسانه هايي است كه همراه با كتاب درسي مورد استفاده معلمان بوده است و به تدريج وسايل اموزشي ديداري از طريق كاربرد الگوها ، چارتها و تصويرها وارد كلاس درس شدند . ديري نپائيد كه كاربرد اختراعات جديد در فرايند آموزش ، مانند ضبط صوت و دستگاههاي نورافكن ( نورتاب ) محيط تازه اي به نام وسايل آموزشي ديداري – شنيداري در قلمرو آموزش و پرورش به وجود آورد . رشد مواد فناوري آموزشي توجه كشورهاي در حال توسعه را جلب كرد و اين كشورها به منظور پيشرفت نظامهاي آموزشي خود ، با اشتياق فراوان به وارد كردن مواد و وسايل آموزشي از كشورهاي خارجي پرداختند ولي در عمل نتيجه چندان مفيدي به دست نياوردند . امروزه هر كشوري تلاش مي كند كه از طريق تشويق و ترغيب صنايع داخلي ، مواد و وسايل آموزشي مورد نياز خود را در داخل كشور طراحي و توليد كند . نتايج آمو زشي گسترده اي را كه مي توان از كاربرد مواد فناوري آموزشي به دست آورد به شرح زير است :‌

1 – كاربرد مواد فناوري آموزشي در رشد خلاقيت ، ابتكار و توانايي هاي نقادانه يادگيرنده موثراست اين توانايي هاي ذهني زماني رشد مي كند كه از فناوري آموزشي به منظور هاي زير استفاده شود .

الف ) براي حل مشكلات آموزشي

ب ) به عنوان وسيله اي براي مطالعه انفرادي

ج ) به مثابه منبعي كه يادگيرنده را كمك مي كند تا درباره ي قابليت جايگزيني نظريه هاي مشابه زمينه ها و شيوه هاي اجرايي ، تصميمات سنجيده اي بگيرد .

د ) به منزله راهنماي آموزشي در جريان تفكر خلاق ، كشف دانش و حقايق علمي

2 – كاربرد مواد فناوري آموزشي نوعي احساس مسئوليت در يادگيرنده به وجود مي آورد .

3 – استفاده از مواد فناوري آموزشي در فعاليتهاي گروهي ، تقرب و تفاهم را در بين افراد گروه دست كم از 3 طريق افزايش مي دهد .

الف ) تدارك منابع آموزشي براي فعاليت گروههاي كوچك

ب ) تشويق و ترغيب همكاريهاي گروهي

ج ) استفاده از مواد آموزشي

به منظور كاهش حس حسادت و افزايش احترام متقابل در بين افراد گروه

4 – از مواد فناوريهاي آموزشي مي توان به عنوان زمينه و پايه بحث  هاي گروهي استفاده كرد و براي بروز رفتارهاي فردي در گروه شيوه هاي گوناگوني را به كار گرفت و افراد را به سوي رفتارهاي مطلوب و دوري از تك روي و رفتارهاي خشك و قالبي ترغيب و تشويق كرد .

5 – كلاس درس را نيز مي توان مانند يك گروه واحد به انجام دادن فعاليتهاي آموزشي به شرح زير تشويق كرد :‌

الف ) استفاده از ابزارهاي آموزشي به منظور كاربرد مفاهيم مديريتي

ب ) استفاده مشترك از منابع آموزشي در كلاس درس

ج ) همكاري و تعاون در به كار گيري ابزارهاي آموزشي به منظور دست يابي به هدفهاي مشترك گروه

6 – در جريان فعاليتهاي گروهي از بازيها و ساير منابع آموزشي كه به منظور افزايش درك تفاوتهاي فردي طراحي شده است ، مي توان استفاده كرد .

7 – با استفاده از مواد و شيوه هاي گوناگون فناوري آموزشي مي توان به رشد نگرش آزاد منشي در يادگيرندگان كمك كرد.(یغما-عادل-1376-ص2و3)

 

توسعه علوم:

 

در قرنی که پشت سر گذاشتیم جمع اطلاعات ویافته های بشر به سرعت افزایش یافته است در  گشته این امکان وجود داشت که فردی بتواند تمام علوم زمان خود را فرا گیرد و لقب فیلسوف بگیرد اما امروزه چنین تسلط حتی در یک بخش از رشته های فرعی نیز مقدور نیست.

زمانی که «اگوست کنت» جامع شناس فرانسوی علوم را تقسیم بندی کرد،تعداد انها به ده علم نمی رسید ولی،امروز با پیدایش علوم ترکیبی نمیتوان عدد حقیقی علم را تعیین کرد.(مسعود کنعانی- 1374-ص5)

 

عمده‌ترين دلايل  عدم استفاده از وسايل كمك آموزشي

«برخي از عوامل مهم و مؤثر در عدم به كارگيري فيلم‌هاي آموزشي و تكنولوژي آموزشي چنين مطرح شده‌است: 1ـ براساس يافته‌هاي پژوهشي، مهم‌ترين عامل بازدارندة كيفيت نازل فيلم‌هاي تهيه شده و عدم ارتباط آنها با مسائل و موضوعات مهم آموزشي است. 2ـ هراس معلمان در استفاده از تكنولوژي آموزشي و مقاومت كردن در برابر نفوذ اين پديده در عرصة تعليم و تربيت. اين بدان جهت است كه معلمان غالباً بر اين باورند كه نفوذ تكنولوژي آموزشي به صحنه‌ و قلمرو آموزش و پرورش در حقيقت نقش و جايگاه آنان را به مخاطره خواهد انداخت. 3ـ ضعف مهارتي معلمان در استفاده از وسايل و ابزار موردنياز براي به‌كارگيري تكنولوژي آموزشي(فيلم، ويدئو، …) و نداشتن اعتماد به نفس كافي در اين زمينه» در مقالة پژوهشي ديگر موانع كاربرد وسايل كمك آموزشي چنين عنوان شده است: الف) نبود افراد متخصص و كاردان ب) نبود انگيزة كافي در بهره‌گيري از وسايل كمك آموزشي ج) اعمال شيوة مديريت غيرعلمي و ناآگاهي مديران از مفهوم و فلسفة استفاده از وسايل كمك آموزشي د) نبودن نظام ارزشيابي صحيح از كار معلمان،به طوري كه هيچ تفاوتي بين معلماني كه از وسايل استفاده نمي‌كنند، و.جود ندارد. هـ) عدم آگاهي معلمان از نقش و تأثير مثبت به كارگيري وسايل كمك آموزشي و) وجود نارسايي‌هاي آموزشي كه باعث شده معلمان نتوانند از وسايل اندك موجود در مدارس استفادة لازم را به عمل آورند.

 

مزايا و موانع استفاده از وسايل كمك آموزشي :

 

الف ) مزاياي استفاده از وسايل كمك آموزشي در امر تدريس – يادگيري :

1 – روش هاي صحيح براي تدريس و ارزيابي را فراهم مي كند و براي اعتماد به نفس معلمان مي افزايد .

2 – كميت  و كيفيت بازده آموزشي را افزايش مي دهد .

3 – دستيابي به نتايج فوري از آموزش را ممكن مي سازد .

4 – شرايطي را فراهم مي آورد كه دانش آموزان بتوانند به استعداد و توانايي هاي فردي خود پي ببرند .

5 – استفاده از اين وسايل مي تواند آموزش را با قدرت بيشتري عملي سازد .

6 – از خستگي جسمي و ذهني دانش آموزان مي كاهد .

7 – موجب تنوع آموزشي مي شود .

8 – اثر آموزش و يادگيري را دائمي مي كند .

9 – دايره اطلاعات را وسيع مي كند .

10 – روش مطالعه مناسب را  در اختيار شاگردان قرار مي دهد .

ب ) موانع و كاربرد وسايل كمك آموزشي در امر تدريس – يادگيري :

1 – نبود افراد متخصص و كاردان

2 – نبود انگيزه كافي در بهره گيري از وسايل كمك آموزشي

3 – اعمال شيوه مديريت غير علمي و ناآگاهي مديران از مفهوم و فلسفه و استفاده از وسايل كمك آموزشي

4 – نبود نظام ارزشيابي صحيح از كار معلمان ، به طوريكه هيچ تفاوتي بين معلماني كه از وسايل كمك آموزشي استفاده مي كنند با معلماني كه از اين وسايل استفاده نمي كنند وجود ندارد .

5 – عدم آگاهي معلمان از نقش و تأثير مثبت به كارگيري وسايل كمك آموزشي

6 – وجود نارسايي هاي آموزشي كه باعث شد معلمان نتوانند از وسايل اندك موجود در مدارس استفاده لازم را به عمل آورند.(قهرمانی – جعفر -1383 –ص60)

 

روش شناسايي تكنولوژي :

 

درباره روش شناسايي تكنولوژي آموزش مناسب كه بسيار مهم و ضروري است مي توان گفت : مي توان راه حل هاي تكنولوژي مناسب را در چند مرحله به اين شرح بيان داشت :

1 – تعيين نيازهاي احساس شده

2 – مشخص كردن شرايط حاكم به گونه اي كه حد جامعيت مردم مرتبط با نياز و نيز ساير موقعيت هاي محدود مربوط را معلوم كند .

3 – تبديل نياز به يك مسئله تكنولوژي قابل حل

4 – دقت در طيف راه حل هاي فني موجود

5 – انتخاب يا ابداع راه حل فني تازه از طريق پژوهش و توسعه تجربي از طريق طيف راه حل ها

6 – اشاعه ي تكنولوژي مناسب در مقياس كوچك

7 – جستجوي سازو كارهاي انتقال براي اشاعه گسترده تر

بديهي است كه كشف نيازهاي واقعي جامعه به تكنولوژي در دنياي معاصر و رو به جهاني شدن به تشخيص تكنولوژي مناسب براي ارضاي آن نيازها ، چگونگي تهيه آن و چگونگي روش ها و راه بردهاي كاربرد اين تكنولوژي مناسب بستگي دارد .(شعاری نژاد – علی اکبر-1384-ص17)

 

تلفيق وسايل تمركز توجه در آموزش :

 

استفاده از وسايل تمركز توجه باعث هدايت توجه شاگرد به سوي جنبه هاي خاصي از محتوا مي شود . افراد ناخودآگاه در برابر عناصر غير معمولي ، غير منتظره يا نامشخص در آموزش واكنش نشان مي دهند . عوامل زير از جمله روش هاي تمركز توجه است :

1 – اثر تازگي ، مانند تغيير درصدا يا نور

2 – وسايل برجسته كردن ، مانند بردارها و چشمك زن ها

3 – پيچيدگي متعادل در اطلاعات به منظور به حداكثر رساندن علاقه

درخواست پاسخ به يك پرسش يا حل يك مسئله از شاگرد نيز باعث توجه مي شود .اين كار كنجكاوي شاگرد را بر مي انگيزد و باعث كنجكاوي وي مي شود . نكات مهم در استفاده از وسايل تمركز توجه :

1 – تنها زماني از وسايل تمركز و توجه قوي و اداراكي استفاده كنيد كه شاگرد بتواند تأثير انحراف توجه از محتوا آموزش ناشي از كاربرد آن را حذف نمايد .

2 – از وسايل تمركز توجه در حد متعادل استفاده كنيد تا از تحريك پيش از حد يا انحراف توجه از محتواآموزش مصون بمانيد.(نژاد فرد- هاشم-1374-ص268)

وسايل تمركز توجه براي آموزش متكي بر چاپ مشتمل بر به كارگيري ابزار تآكيد است . برخي از ابزار علامت دهي كه مي توان به طور مؤثر در رسانه هاي متكي بر چاپ به كار برد عبارتند از :

رنگ ، شكل حروف و كادرها

رنگ : از رنگ به منزله وسيله اي اهميت دهي براي هدايت توجه به آنچه كه اهميت دارد استفاده كنيد – در استفاده از رنگ براي تأكيد بر كلمات كليدي و نكات مهم به صورت همسان عمل كنيد مثال : مي توان كلمات كليدي را براي تأكيد به رنگ قرمز چاپ كرد .

شكل حروف و حروف سياه : از حروف با شكل هاي چشم گير ، حروف خميده يا حروف درشت براي تأكيد بر كلمات كليدي يا عنوان ها استفاده كنيد .

حروف خميده به شدت توصيه مي شود .

كادرها و خط ها : دور اطلاعات مهم را كادر بكشيد ، از كشيدن خط زير كلمات به منزله يك وسيله علامت دهي استفاده نكنيد زيرا خواندن كلمات را مشكلتر مي كند .(نژادفرد – هاشم -1374 –ص283)

 

 

مسائل ومشکلات تکنولوژی آموزشی در جهان سوم:

 

انچه وارد کشور های جهان سوم شده است محصولات صنعتی وپ زرق و برق موسسات اموزشی غربی بوده است.به همین دلیل جز در چند کشور مثل الجزایر و هندوستان اثر بخشی چندانی  هم چون کشورهای غربی از خود نشان نداده است. این عدم موفقیت معلول علل بیشماری است که اهم انها عبارتنداز :

1-عدم وجود تحقیقات علمی در زمینه ثمر بخشی واثرات تکنولوژی  اموزشی  درتعلیم و در نتیجه عدم اعتقاد و توجه مسئولان اموزش وپرورش در کاربرد انها.

2-عدم توجه به ویژگی ها و نیاز های جامعه وگرایش کورکورانه ،به ابزار و وسایل اموزشی امکانات و نوآوری های تکنولوژیک را تنها در صورتی باید در یک نظام اموزشی به کار گرفته که جوابگوی احتیاجات راستین ان جامعه باشد

3- عدم توجه به امکانات و مسائل اموزشی بومی ومحلی ، به دلیل این که امکانات محلی کشور های در حال توسعه دارای نتایج فوری تر وقاطع ترهستند.

4-عدم اعتقاد ومهارت معلمان به فرایند وکاربرد تکنولوژی.در کاربرد تکنولوژی اموزشی اکثر معلمان از خود مقاومت هایی را نشان میدهند که در چند علت شناخته شده عبارتند از :

الف) عدم اشنایی معلمان به مفاهیم درست تکنولوژی اموزشی و کاربرد وسایل و ابزار های اموزشی،سهولت وسادگی کاربرد روشهای سنتی وقدیمی.

ب) ابهام در اهداف اموزشی ،سوء تفاهم و یا سوء تعبیر در بار ه روش های اصلاحی،دلبستگی وعادات یا روش های قدیمی وسنی .

ج)هراس در برابر وسایل وابزار جدید،معلمان اغلب نگران هستند که مبادا تکنولوژی اموزشی به جا کمک وگسترش حرفه معلمی جانشین انها شود.

د)نبودن انگیزه کافی در بهره گیری از تکنولوژی اموزشی که به نوعی با انگیزه های شغلی ارتباط دارد.

ه)نبودن روال کار منظم و سیستماتیک که خود سبب میشود بعضی از ابزار ها و وسایل که برای رسیدن به هدف اصلی باید مورد استفاده قرار گیرند،خود هدف واقع میشوند.

و)مسائل اقتصادی معلمین:رفتن معلمان به دنبال شغل دوم برای تامین معاش زندگی هم یکی از علل عمده  عدم کاربرد تکنولوژزی اموزشی است.

ز)اعمال شیوه های نادرست غیر علمی و نا آگاهانه مدیریت نسبت به مفهوم  فلسفه و نقشی که تکنولوژی اموزشی در پیشبرد اهداف اموزشی دارد و محافظه کاری عده ای در قبال هر گونه تحول و تغییر روش ها و بهره گیری از تکنولوژی اموزشی در امر یادگیری و یاد دهی .

ح)نبودن نظام ارزشیابی صحیح از کار معلمان به طوری که تفاوتی بین انها از نظر کاری وجود ندارد.

ط)کمبود امکانات مالی واقتصادی به منظور ایجاد وتجهیز فضای اموزشی مناسب.

ی)ساختار نامناسب نظام تعلیم و تربیت فعلی که از یک نظام محوری برخودار است.در عمل از به کار گیری تکنولوژی اموزشی  به معنای جدید ان بی نیاز و جداست.

ک)نبودن الزام های قانونی وعدم شرایط محیطی و موقعیت مساعد برای یادگیری به کمک تکنولوژی اموزشی.

ل) اگاه نبودن معلمان ومربیان به تاثیر ان در فرایند یاد گیری وتدریس.

م)جایگزینی غلط  تخصٌص ها که سبب هدر رفتن سرمایه های ملی میشود و میزان بهره دهی افراد را در جامعه به حداقل کاهش میدهد.

ن)افزایش جمعیت مدرسه رو ونبود برنامه ریزی لازم وتوسعه وتجهیزات مدارس مطابق افزایش جمعیت.  (زهرا کریمی-1379-ص46و47)

 

تعریف سیستم:

 

سیستم عبارت است از مجموعه ای از اجزاء وابسته که ضمن بر خوردار بودن از یک ارتباط متقابل ومتاثر از یک دیگر،تشکیل«کل واحد» را می دهند ودر جهت تحقّق هدفی معیّن به طور هماهنگ فعالیت میکنند. چگونگی ارتباط میان اجزاء سیستم روشن میکند که خاصیت شکل ونتیجه کار سیستم چیست.امروز سیستم به دو گروه «سیستم بسته »و سیستم باز»تقسیم میشود. سیستم بسته ان است که هیچ ارتباطی با محیط خود نداشته باشدو چنانچه عامل محیطی بتواند به درون ان نفوذ کند،سیستم از بین میرود. اما چنانچه سیستمی با محیط خود ارتباط داشته باشد سیستم باز خوانده میشود.مثل بدن انسان که از محیط خوراک وهوا دریافت میکند یا سیستم های اجتماعی یا مکانیکی. این گونه سیستم ها با دریافت منابع مورد نیازخود از محیط و تبدیل وتغییر این منابع،سعی در بهبود و ازدیاد بازده خود میکنند. باید گفت همه سازمان های اداری به صورت یک سیستم باز عمل میکنند.هر سازمان از طریق وارد کردن نیروی انسانی ، مواد، وسایل،اطلاعات و... عملیاتی را انجام می دهند، و در نهایت کالا یا فرصتی را به محیط ارائه می دهند. گردش، تا زمانی که محیط برای محصول سیستم ارزش قائل است ادامه دارد. طبیعی است که سیستم باید از طریق جمع آوی اطلاعات«مدار باز خورد» وارز یابی این اطلاعات،اجزای خود را بر اساس نیاز ها ومتقاضیات سازمان دهند تا به این ترتیب نه فقط بقای خود را حفظ کنند، بلکه به هدفهای از پیش تعیین شده برسد.  (مسعود کنعانی و همکاران - 1374-ص14)

 

مراحل اجرای یک سیستم پیشرفته اموزشی:

 

فراگیران را بشناسید،نیاز ها ومشکلاتشان را درک کنید.علائق انها را دریابید. فرصتهایی راکه باعث انگیزش میشود را کشف کنید.

1-  برای دانش اموزان محور تدریس را روشن سازید.اشنایی انها با اهداف، باعث افزایش تعهد انها در فرایند یاد گیری میشود.

2-     هدف های رفتاری را در پایان درس از ابتدا مشخص سازید .

3-     رسانه ها را براسی ارائه تجربه یادگیری به فراگیران انتخاب کنید.

4-     روش های مناسب را انتخاب کنید.

5-  اثر بخشی رسانه ها و روش های اموزشی را که به کار گرفته اید،ارزش یاب یکنید.اگر پاسخ هایی را که انتظار داشته اید،به وقوع پیوسته باید در برنامه اموزشی تجدید نظر کنید.  (زهرا کریمی-1379-ص111)

 

ارتباط علوم وتکنولوژی اموزشی:

 

به منظور افزایش یادگیری علوم وکاربرد تکنولوژی اموزشی بهتر است میان تجارب یادگیری وعلوم وتکنولوژی همبستگی و پیوند بیشتری به وجود اید.  مناسب ترین راه برای به هم پیوستن تجارب یاد گیری و تکنولوژی استفاده ار تجارب محلی و روز مرٌه افراد است.این پیوند را میتوان از طریق ایجاد پروژه های ازمایش محلی ،طرح ریزی برنامه های اموزشی و یادگیری اصول و مفاهیم اموزشی مورد نیاز به وجود اورد مستحکم تر کرد.(عادل یغماوهمکاران-1372-ص78)

 

اهمیت نظریه سیستم ها:

 

نظریه سیستم ازچنان قدرت ابتکاری برخوردار است که این توانایی را به فرد میدهد تا بهترین راه حل ها را برای مشکل بیابد.یا مسائل ومشکلات را بر اساس«مجموعه عوامل»و«متقاضیات محیطی» بررسی کند و راه حل های اساسی ارئه دهد. در سیستم، هدف و عملکرد سیستم مورد ملاک قرار میگیرد نه ظاهر و ساخت ان. در منطق سیستمی که هدف و عملکرد ملاک قرار میگیرد،اموزش دیگر متٌکی بر کلاس ومعلٌم نیست،بلکه مجموعه عواملی است که حاصل فعالیت انها تحقٌق اموزشی است. یکی از پرسش های مهٌم در مورد تکنولوژی این است که، چگونه می توان ابزار اموزشی را به بهترین وجه برای پیش برد امر تدریس ویادگیری به کار برد؟  آیا دلایلی وجود دارد که استفاده از این ابزٌارها هنگام اموزش،در پاره ای موارد، به سخنرانی معلم واستفاده از کتاب وتخته سیاه برتری دارد؟  کاربرد تکنولوژی اموزشی در امر تدریس زمانی مطرح میشود که معلم خود سئوال کند: به منظور آموزش بهتر چه باید بکنیم؟  چه نوع فعٌالیتی باید انجام دهم تا نتایج دلخواه حاصل آید؟ چگونه به بهترین وجه میتوان کار تدریس راطراحی و اجرا کرد؟  هنگامی که چگونگی انتخاب مناسب ترین وسیله کمک اموزشی مدنظر قرار میگیرد دقیقا مفهوم تکنولوژی اموزشی به کار رفته است. (مسعود کنعانی و همکاران- 1374- ص14و15)                           

 

مخروط  ادگاردیل:

 

ادگار دیل یکی از صاحب نظران ارتباطات و به توجیه قابل توجهی از کاربرد حواس در یاد گیری پرداخته است. او به منظور ارائه نظرات خودبه صورت عینی ولی سمبولیک ظرف مخروطی شکل را در نظر میگیرد که کلیه تجارب  یادگیری فراگیران را در ان قرار میدهد وان تجارب را  به سه طبقه کلی تقسیم میکند که به ترتیب از پایین به بالاعبارتند از:

 

الف-تجارب مستقیم،عینی دست اول

ب-نشانه های صمعی وبصری

ج-علائم وسمبل ها

 

ذهنیت بیشتر

عینیت بیشتر

.

علائم وسمبل ها

نشانه های صمعی وبصری

تجارب مستقیم،عینی ودست اول

ذهنیت بیشتر

 

او پیشنهاد میکند که در انتخاب تجارب یاد گیری مناسب برای فرا گیران بهتر است از طبقه پایین شروع کنیم ویا تلفیقی از تجارب را به کار ببریم.

(محمد احدیان- 1384-ص88)

 

افزایش متقاضیان اموزش و پرورش :

 

دو عامل سبب افزایش تقاضا برای خدمت اموزشی شده است. عامل اول تغییر در نگرش مردم نسبت تعلیم وتربیت است . در حالیکه چندی قبل ،مردم با اکراه فرزندان خود را به مدرسه می فرستادندو تنها در شهر ها طبقات خاصٌی از مردم متقاضی خرمات اموزشی بودند امّا امروزه همه ساکنان شهر و اکثر روستاییان متقاضی اموزش و پرورش هستند.

عامل دوم افزایش جمعیت است.اقدامات بهداشتی ودرمانی و تقسیم ان ونیز برخی تغییرات در ارزش های اجتماعی سبب شده است نرخ افزایش جمعّیت روند صعودی بپیماید افزایش جمعّیت پیامدهایی برای اموزش وپرورش داشته است وباعث مشکلاتی در اداره مدارس،تعداد دانش اموزان در کلاس و پائین امدن سطح کیفیت اموزشی شده است. با روند افزایش جمعیت و ثابت ماندن سرانه اموزش و پرورش هر سال،در ارائه خدمات اموزشی نسبت ناتوان تر از سال فبل هستیم وباید برای بهبود اموزش تدبیری اندیشید.(مسعود کنعانی -1374-ص4)

 

این رسانه ها بایستی به عنوان وسیله اموزشی باشند و وسیله مفیدی برای رسیدن به هدف نه مایه سرگرمی. استفاده بجا وصحیح از این وسایل گرچه درست واصولی است.ولی باید موارد استفاده اش حتما لازم وضروری باشد.در غیر این صورت،کار تدریس وابستگی ذهنی را موجب میشود و به جای تفکر دانش اموز می نشیند و او را «جویده خوار» میسازد در حالیکه دقت کردن واندیشیدن اصل یاد گیری است.بیشتر مطالب که از یک درس یاد گرفته میشود و به یاد می ماند حاصل شنیدن، دیدن و تمرین های علمی است. همین ،دلیل استفاده از اصول وتکنیکهای جدید و روشهای ارتباطی در اموزش را برای ما روشن میکند ،یک ضرب المثل میگوید:

من وقتی می شنوم فراموش میکنم.

                           وقتی میبینم به خاطر می اورم .       

                                                وقتی انجام میدهم  میدانم.

 

میزان فراموشی بعد از فعالیت:

درصد یاداوری و به خاطر ماندن یاد گرفته شده ها در شرایط زیر که حواس مختلف به کار گرفته میشود تفاوت میکند.

10% انچه خوانده شده به یاد می اید.

20%انچه شنیده شده  به یاد می اید.

30%انچه دیدیده شده به یاد می اید.

50%انچه دیدیده وشنیده شده به یاد می اید.

70%انچه گفته شده به یاد می اید.

90% انچه گفته و انجام شده به خاطر می اید.

با توجه به این درصد ها  چقدر از اموزش مبتنی بر خواندن، شنیدن، دیدین،انجام دادن و تکرار کردن است؟ ایا واقعا بسیاری از انچه را نمی بینیم و فقط مطالبی درباره انها می شنویم از خاطر ما خواهند رفت؟

(مسعود کنعانی وهمکاران- 1374-ص62)

 

هدف نهایی اموزش وپرورش به دست اوردن مقداری اطلاعات حفظ شده نیست بلکه هدف اصلی تربیت فردی است،که به علت این اموزش تغییری در او حاصل شده است. حفظ کردن مطالب، یک روش صحیح یادگیری به حساب نمی اید بلکه تجربه را باید به عنوان یاد گیری موردتوجه قرار داد. در اینجاست که نقش وسایل اموزشی در یاد گیری مشخص میشود. یاد گیری یک امر صمعی است ضمن این که یک امر فکری نیز به شمار میاید. ارتباط در کلاس یک همبستگی دو جانبه است که بین معلم وشاگرد ایجاد میشودو این همبستگی زمانی برقرار میگردد که انان به طور موثر با یکدیگر فعالیت کنند و منظور یکدیگر  را بفهمند.

برای چنین منظوری و رسیدن به چنین هدفهایی باید معلم حواس مختلف شاگرد را به کار گیرد. رسانه ها حواس شاگردان را به کار میگیرند، ضمن اینکه ابزار کار معلم هستند و راهنمائی هایی جهت یاد گیری صحیح عرضه میدارند. زمانی مدرسه به صورت مکان جالب اموزشی در خواهد امد که شاگردان در ان فرصت انجام تجربیات مختلف را داشته باشند،یعنی شاگردان بتوانند مطالب را ببینند، بشنوند، لمس کنند،بچشند،بنویسند،طرح ریزی کنند. بسازند وآزمایش کنند. به این ترتیب اموزشی به دست خواهد امدکه منجر به یاد گیری دائمی خواهد شد و چون حواس یاد گیرنده به نحو احسن به کار گرفته شده و خود او در امور زندگی و آموزندگی نقش فعال داشته است اثر یادگیری بر روی حواس او پا بر جاست.(مسعود کنعانی وهمکاران- 1374-ص13)

 

خلاصه :‌

 

تكنولوژي عبارت است ازروش منظم طراحي ، اجرا و ارزيابي كل فرايند تدريس و يادگيري براي يادگيري مؤثرتر ، عميق تر و پايدارتر . اريك اشباي نخستين كسي بود كه استفاده از رسانه هاي الكترونيكي را مطرح كرد . مفهوم آموزش تعاملي متكي بر چاپ در سال 1960 به حضور رسيد . استفاده از تكنولوژي در طول جنگ جهاني دوم بيشتر احساس شد . فناوري زميني عقلاني است جهت كسب اطمينان از مهار كردن طبيعت فيزيكي توسط انسان . رسانه ها با توجه به كاركرشان طبقه بندي شدند و به دو دسته كلي تقسيم مي شوند : تعاملي و غير تعاملي .

وسايل آموزشي را با توجه به اينكه در طول اموزش و ارزشيابي به كار گرفته شوند به دو دسته معياري و تسهيل كننده تقسيم مي شود : نقش وسايل آموزشي بيشتر در چگونگي انتقال مفهوم به شاگرد نهفته است از جمله وسايل اموزشي كه در مدارس استفاده مي شود عباموزشي . رتند از تصاوير آموزشي – تابلوها – پروژكتورها و ماشين هاي آموزشي هدف هاي رفتاري بهترين راهنما و معيار براي انتخاب وسايل آموزشي محسوب مي شوند . يك وسيله بايد ويژگي هاي زير را داشته باشد تا به كار گرفته شود :

1 – قابليت انتقال پيام

2 – قابليت حمل و نقل

3 – سهولت كاربرد

4 – سهولت دستكاري و تعمير

5 – قابليت رجوع – از نظر سايمون نقش فناوري نحوه ايجاد ارتباط  و نزديكي بين شرايط و محيط هاي دروني و شرايط و محيط هاي بيروني توسط انسان است . نقش رسانه از چهار جنبه قابل برسي است . از نظر تأثير بر شيوه هاي يادگيري شاگردان – تأثير بر انگيزش يادگيري – تأثير رسانه بر كنترل رفتار – تأثير رسانه بر رسيدن به سطوح بالاي تفكر . در نتيجه زماني كه از رايانه براي حل تكاليفي كه مفهوم سطح بالاي رياضي در آن به كار رفته است استفاده مي كنيم كه همراه با معلماني باشد كه در هدايت شاگردان براي كسب نتيجه از مهارت لازم برخوردار باشند . با سه دليل از رسانه آموزشي استفاده مي كنيم :

1 – معضلات و مشكلات آموزشي

2 – نقش حواس در يادگيري

3 – نقش مواد و وسايل در تدريس و يادگيري . بيشترين درصد يادگيري مربوط به بينايي ( 75 درصد ) است بعد شنوايي ( 13 درصد ) لامسه ( 6 درصد ) در آخر بويايي و چشايي ( 3 درصد ) . رسانه ها از اين جهت كه تجارب مستقيم و عيني را در دسترس شاگرد قرار مي دهند داراي اهميت هستند . يادگيري فرايندي فعال است و لازم است تا شاگرد در جريان يادگيري فعال باشد و درگير موضوع شو د . كشف مطلوب از طريق تجربه مستقيم است . آموزش زماني به عمل تبديل مي شود كه از حيطه شناختي ( مرحله دانش ) خارج شده و به سطوح بالاتر اين حيطه وارد شود . يادگيري با تجارب عيني آغاز و سپس به سوي مفاهيم ذهني يا مجرد مي رود . قبل از شروع آموزش لازم است تا توجه شاگرد به موضوع جلب شود و از چند طريق اين كار انجام مي شود : رنگ – شكل حروف – كادر . انتخاب و كاربرد رسانه نمونه عالي از ارتباط متقابل ميان اجزاي فرايند توسعه نظامهاي آموزشي است .

 

راه‌كارها و پيشنهادها :

پژوهشي براي استفادة بهينه و مطلوب از وسايل كمك آموزشي و آزمايشگاهي و ترغيب معلمان به بهره‌گيري از اين وسايل امري لازم و ضروري است كه در اين زمينه پيش نهادها و راه‌كارهاي زير مطرح مي‌شود:  1ـ برگزاري دوره‌هاي آموزشي در جهت ارتقاي علمي و عملي معلمان براي استفادة مناسب از فناوري آموزشي

 2ـ بهره‌گيري از تجارب ارزنده و برنامه‌هاي موفق كشورهاي مختلف در به‌كارگيري وسايل كمك آموزشي

 3ـ توجه بيشتر به دروس آشنايي با تكنولوژي آموزشي و توليد و كاربرد وسايل كمك آموزشي در برنامه‌هاي تربيت معلم، دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالي

 4ـ تهيه كتابهاي راهنما براي معلمان در رشته‌هاي تخصصي، براي استفادة مطلوب و عملي از وسايل كمك آموزشي

 5ـ انتخاب و به كار گماردن نيروهاي متخصص و كاردان در پست تكنولوژيست آموزشي در مناطق آموزش و پرورش

 6ـ برگزاري همايش‌هاي علمي، كاربردي وتخصصي براي آشنايي و ترغيب بيش‌تر معلمان به استفاده از وسايل كمك آموزشی

7ـ نظارت بيشتر و دقيق‌تر به كار معلماني كه در تدريس مطالب خود نياز بيشتري به كاربرد اين وسايل دارند.

 8ـ قدرداني از معلماني كه در مدرسه از وسايل كمك آموزشي بيشتر استفاده مي‌كنند.

 9ـ يكي از ملاك‌هاي مهم در ارزشيابي از عملكرد معلمان، ميزان استفادة معلمان از وسايل كمك آموزشي باشد.

 10ـ استفاده از نيروهاي كارآمد و متخصص در تكنولوژي آموزشي براي تصدي و ادارة آزمايشگاه‌ها در مدارس

 11ـ تهيه و انتشار نشريات و مجلات علمي و تخصصي براي افزايش اطلاعات و آگاهي معلمان در زمينه استفاده از فناوري آموزشي

 12ـ استفاده از مدرسان با تجربه و متخصص براي آفزايش كارآيي و اثر بخشي دوره‌هاي آموزش ضمن خدمت براي معلمان

 13ـ قدرداني و حمايت از مديراني كه زمينة لازم را براي استفادة بيشتر معلمان از وسايل كمك آموزشي در جريان تدريس فراهم مي‌كنند.

 14  – در جهت آگاهي معلمان از مفهوم تكنولوژي آموزشي و وسايل كمك آموزشي ، آموزشهاي لازم تدارك ديده شود .

15– استفاده از وسايل كمك آموزشي جزء وظايف قانوني معلمان باشد

16– معلماني كه از وسايل كمك آموزشي استفاده مي كنند به نحو شايسته اي مورد قدرداني و حمايت قرار گيرند .

17 – در نظام ارزشيابي از فعاليتهاي معلمان ، يكي از معيارهاي مهم و اصلي ، استفاده از وسايل كمك آموزشي باشد .

18– به معلمان پيشنهاد مي شود كه براي استفاده از وسايل كمك آموزشي ، علاقه و اشتياق فراوان از خود نشان دهند .

19– نشريه علمي و تخصصي كه نحوه استفاده از وسايل كمك آموزشي را آموزش مي دهند ، چاپ و به طور مداوم در اختيار معلمان قرار گيرد .

 

 

فهرست منابع :

 

کتابنامه:

 

1 – احديان محمد – مقدمات تكنولوژي آموزشي – انتشارات تهران – 1383

2-احدیان محمد- مقدمات تكنولوژي آموزشي – انتشارات آییش-1384

3- امیر تیموری محمدحسن-رسانه های آموزشی- چاپ سوم-انتشارات ساسان-1382

4-جولین پولاک.مترجم:دانش فر هاشم – راهبردهاو فنون طراحی آموزشی-انتشارات سمت-1374

5-دانش فر هاشم – مبانی نظری تکنولوژی آموزشی – تهران – انتشارات سمت-1385

6- ذوفن شهناز – لطفي پور خسرو – رسانه هاي آموزشي براي كلاس درس – دفتر برنامه ريزي و تأليف كتب  درسي – 1380

7- شعباني حسن – مهارت هاي آموزشي و پرورشي – انتشارات سمت – تهران – 1380

8- لطفی پور خسرو- مقدمات تکنولوژی آموزشی-تهران انتشارات سمت -1380

 

پایان نامه ها:

9-علی نیا علی اکبر- بررسی میزان استفاده معلمان ابتدایی از وسایل کمک آموزشی در مدارس ابتدایی مشکین شهر -1381

10-یعقوبی نما بهمن – نقش کاربرد تکنولوژی آموزشی در فرایند یاددهی-یادگیری دانش آموزان دبیرستانهای پسرانه ناحیه 1 اردبیل-1382

11-کریمی زهرا- بررسی موانع بهره گیری از تکنولوژی آموزشی در فرایند یاددهی-یادگیری دوره راهنمایی شهر قم – 1379

 

مجلات تخصصی:

12 – اسپيترز . رين . ر – ترجمه ؛ توحيد صيامي – ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي – دفتر انتشارات كمك آموزشي – دي ماه 1376

13 – تيلستون . رونا . واكر – ترجمه : ملت آبادي فراهاني عذرا – ماهنامه  رشد تكنولوژي آموزشي – دفتر انتشارات كمك آموزشي – آبان 1384

14 – جولين پولاك و همكارن . ترجمه : دانش فرد هاشم – راهبرد ها و فنون طراحي آموزشي – انتشارات : سمت – 1374 

15 – رحيمي دوست غلام حسين – ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي – دفتر انتشارات كمك آموزشي – آذر ماه 1386

16– رمضاني فاطمه – رشد آموزش ابتدايي ( 7 ) – دفتر انتشارات كمك آموزشي – فروردين 1384

17 – شعباني نژاد علي اكبر – ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي ( 7 ) – دفتر انتشارات و كمك آموزشي – فروردين 1384

18 – شميم محمد علي – ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي ( 8 ) دفتر انتشارات كم كآموزشي – ارديبهشت 80 – 81

19 – قهرماني جعفر – ماهنامه پيوند – دفتر انتشارات كمك آموزشي – فروردين و ارديبهشت 83

20 – مارسي دريسكول ترجمه : يادگار زاده غلام رضا – ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي – دفتر انتشارات كمك آموزشي – بهمن 1385

 

21 – والتر . و . ويجر . ترجمه : شهابي مريم – ماهنامه رشد تكنولوژي اموزشي – دفتر انتشارات كمك آموزشي – آذر ماه 1386

22 – يادگار زاده غلامرضا – ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي ( 1 ) – دفتر انتشارات كمك آموزشي – مهر ماه 80 – 81

23 – يغما عادل – ماهنامه رشد تكنولوژي آموزشي – دفتر انتشارات كمك آموزشي – اسفند  ماه 1376